Spawarka i nie tylko – najważniejsze pojęcia spawalnicze dla fachowca i hobbysty

W procesie spawania to oczywiście spawarka stanowi najważniejsze urządzenie umożliwiające przeprowadzenie wszystkich założonych prac. Jednak prosta definicja, że to narzędzie służące do wykonywania spoin pomiędzy materiałami z metalu to stanowczo za mało! Dla osób chcących bliżej poznać zagadnienia związane ze spawalnictwem i szukających najważniejszych pojęć z tej dziedziny przygotowaliśmy podręczną encyklopedię spawacza!

2T/4T, czyli dwutakt i czterotakt

System 2T/4T usprawnia proces rozpoczęcia i zakończenia spawania. Dwutakt, po wciśnięciu przycisku, doprowadza do uwolnienia się gazu oraz inicjacji prądu w celu wykonania spoiny. Po zwolnieniu przycisku prąd zostaje odcięty, co kończy też proces spawania.

Czterotakt poleca się do wykorzystania przy wykonywaniu dłuższych i bardziej czasochłonnych spoin. Procedura wymaga wciśnięcia i zwolnienia przycisku, co uruchamia prąd oraz wypływ gazu. Ponowne wciśnięcie i zwolnienie przycisku kończy proces. 

Chłodnica spawalnicza

Urządzenie wykorzystywane do sprawnego chłodzenia uchwytów spawalniczych w każdej metodzie spawania. Sprzęt tego rodzaju nie tylko poprawia komfort pracy, ale też pozwala ograniczyć zużywanie się sprzętu związane z trudnymi warunkami termicznymi.

Czynnikiem chłodzącym jest płyn, a proces schładzania odbywa się w zamkniętym obiegu cieczy chłodzącej. 

Cykl pracy spawarki

Określenie dla parametru definiującego możliwości spawarki. Wyznacza się go dla przedziału trwającego 10 minut, który jest dodatkowo dzielony na dwa etapy: nieprzerwanego czasu pracy urządzenia przy maksymalnym prądzie oraz czasu przerwy, podczas której spawarka musi ostygnąć.

Cykl pracy spawarki wyrażany jest procentowo, np.:

  • cykl pracy spawarki do użytku amatorskiego wynosi 20% – czyli może ona pracować nieprzerwanie przez 2 minuty, a następne 8 stygnie,

  • cykl pracy spawarki warsztatowej to 60% – analogicznie powinna ona pracować maksymalnie 6 minut, a kolejne 4 należy przeznaczyć na przerwę. 

Drut spawalniczy

Drut stosowany w metodach MIG/MAG czy TIG. Dostępny w różnych średnicach, które dobiera się na podstawie materiałów, jakie będą ze sobą łączone (im grubsza struktura, tym szerszy drut należy wybrać). Łuk elektryczny prowadzi do nadtopienia drutu oraz powierzchni spawanej i do powstawania jeziorka, które zastygając w osłonie gazu, tworzy spaw. 

Elektroda spawalnicza

Element wykorzystywany w procesie spawania. Jeden koniec elektrody umieszczany jest w uchwycie spawalniczym, drugi umożliwia zajarzenie łuku. W przypadku elektrod otulonych, które stosowane są na przykład w technologii MMA, otulina uwalnia gaz osłonowy. Na rynku znajdują się elektrody rutylowe, kwaśne czy zasadowe.

Wyróżnia się różne rodzaje elektrod, w tym także wolframowe (nietopliwe), stosowane w spawarkach TIG. 

Gaz osłonowy

Gaz atmosferyczny (techniczny) wykorzystywany do osłony łuku spawalniczego oraz powstającego w wyniku wysokiej temperatury jeziorka ciekłego metalu przed czynnikami zewnętrznymi i utlenianiem. Jego użycie wpływa na stabilne utwardzenie spoiny. 

Gazami używanymi w trakcie spawania mogą być: argon, hel, azot, dwutlenek węgla czy różnego rodzaju mieszanki. W zależności od technologii wykorzystywany gaz może być aktywny lub obojętny chemicznie. 

Hot start

Funkcja w spawarkach MMA. Ułatwia rozpoczęcie pracy poprzez zwiększenie prądu spawania o około 30% w momencie zajarzenia łuku. W miejscu stykania się elektrody z materiałem dochodzi do natychmiastowego rozgrzania inicjującego nadtopienie się powierzchni. 

Jeziorko spawalnicze

Płynny, nadtopiony metal (także z dodatkiem stopionej elektrody czy drutu spawalniczego) powstający w miejscu zajarzenia łuku. Prawidłowa ochrona powstałego jeziorka przed działaniem powietrza z otoczenia następuje poprzez stosowanie gazu osłonowego. Dzięki niemu może prawidłowo zastygnąć, tworząc trwały i estetyczny spaw. 

Kable spawalnicze

Oprzyrządowanie każdego urządzenia spawalniczego. W zależności od tego, jakie funkcje pełnią, określa się je nazwą:

  • przewodów masowych – kiedy łączą spawarkę ze spawanymi materiałami,

  • przewodów elektrodowych – w przypadku spawania z wykorzystaniem elektrod otulonych,

  • zespołami połączeniowymi – stosowanymi przy podajnikach drutu.

Lico spoiny

Górna, czyli zewnętrzna strona wykonanego spawu. 

Łuk spawalniczy

Inaczej łuk elektryczny. To impuls elektryczny przepływający pomiędzy elektrodą a materiałem poddawanym spawaniu. Zajarzenie łuku może występować na skutek potarcia obydwu powierzchni lub w sposób bezdotykowy, w zależności od metody spawania.

Proces wykorzystujący to zjawisko w spawalnictwie określa się mianem spawania łukowego. Ciepło generowane przez łuk prowadzi do nadtopienia metalu i powstania jeziorka spawalniczego. 

MAG

Z angielskiego Metal Active Gas, czyli spawanie w osłonie gazu aktywnego chemicznie. Podobnie, jak przy metodzie MIG, także w tym przypadku stosowane są druty spawalnicze. Spawanie technologią MAG najczęściej wykorzystuje się przy łączeniu stali różnego rodzaju, w tym wysoko i niskostopowych. 

MIG

Z angielskiego Metal Inert Gas. Technologia spawania wykorzystująca obojętny chemicznie gaz osłonowy. Chroni on powstające w trakcie spawania jeziorko spawalnicze oraz łuk. W metodzie tej stosuje się druty spawalnicze, które po stopieniu łączą się z metalem. Podczas spawania powstaje trwała, estetyczna spoina. MIG wykorzystuje się do zespalania takich metali, jak miedź czy aluminium. 

Migomat

Określenie dla spawarki działającej w technologii MIG i MAG. Jest to urządzenie spawalnicze działające półautomatycznie i spawające w osłonie gazów chemicznie obojętnych lub aktywnych. 

MMA

Z angielskiego Manual Metal Arc Welding – metoda spawania łukowego, w którym wykorzystuje się metalową elektrodę topliwą pokrytą otuliną. W trakcie wykonywania spawu otulina, na którą działa wysoka temperatura, uwalnia gaz działający osłonowo. Dodatkowo wytrąca się tak zwany żużel, który razem z gazem ochrania spoinę i spowalnia jej zastyganie. 

Metoda ta jest popularna ze względu na możliwość wykorzystania jej w różnych warunkach oraz bez używania dodatkowej butli z gazem osłonowym.

Osprzęt spawalniczy

Akcesoria niezbędne do prawidłowego przeprowadzenia procesu spawania. Można wymienić wśród nich palniki gazowe, zaciski masowe, wtyki kablowe czy uchwyty spawalnicze. 

Palniki gazowe

Elementy służące do prawidłowego mieszania ze sobą gazu palnego i tlenu. Popularnym rodzajem wybieranym przez spawaczy są palniki acetylenowo-tlenowe wykorzystywane przy spawaniu miedzi czy aluminium.

Podajnik drutu spawalniczego

Urządzenie stabilizujące proces podawania drutu w trakcie spawania. Na rynku dostępne są podajniki przenośne, a w przypadku spawarek o budowie kompaktowej można spotkać się z już wbudowanymi, wewnętrznymi modułami. 

Prąd spawania

Wartość natężenia prądu, jaką można ustawić w spawarce, podawana w amperach. Prawidłowe ustawienie parametrów prądu spawania zapewnia wykonanie spawu i uzyskanie spoiny o odpowiedniej jakości.

W przypadku zbyt wysokiego natężenia prądu spawania może dojść do nadmiernego topienia elektrody, czego skutkiem będzie powstawanie głębszego wtapiania. Za niskie natężenie utrudnia natomiast uzyskanie jednolitej spoiny. 

Puls i puls podwójny

Pulsem określa się funkcję spawarki umożliwiającą spawanie prądem pulsacyjnym, a dokładniej dwoma rodzajami prądu generowanymi przez urządzenie spawalnicze. Pierwszy (podstawowy) podtrzymuje łuk elektryczny i prowadzi do stopienia metalu oraz elektrody. Drugi prąd pulsacyjny jest już odpowiedzialny za prawidłowy przepływ metalu do jeziorka spawalniczego. Wpływa to na uzyskanie jednolitej spoiny bez względu na to, w jakiej pozycji było wykonywane spawanie.

Puls podwójny czy też podwójna pulsacja to określenie funkcji spawania impulsowego. W tym przypadku spawacz może regulować poziom pulsacji prądu, a do tego szybkość podawania drutu. Stosowanie tej funkcji pozwala wpływać na estetykę spoiny oraz jej jakość.

Spawalnicze artykuły BHP

Elementy ochrony osobistej, do których można zaliczyć specjalistyczne okulary spawalnicze, przyłbice, odzież czy maski oddechowe. 

Spawarka

Urządzenie elektryczne wykorzystywane do spawania ręcznego lub automatycznego, to jest łączenia ze sobą różnych materiałów. Spawarka doprowadza do nadtopienia powierzchni zespalanych elementów i pozwala wykonać miejscową spoinę, która stanowi trwałe połączenie spawane (spaw).

Więcej pojęć w tym bardziej zaawansowanych jak np. Anti StickArc ForceBiLevelCSPOT czy MOSFET, znajdziesz w naszym Słowniku pojęć spawalniczych